سیانسی چیست؟
سیانسی مخفف Computer Numerical Control، یعنی «کنترل عددی کامپیوتری» است. در یک ماشین معمولی، اپراتور با دست یا با چرخ و اهرم ابزار را حرکت میدهد. در ماشین سیانسی یک برنامه، شامل فهرستی از مختصات و دستورها، مشخص میکند ابزار از کجا به کجا برود، با چه سرعتی حرکت کند و چه موقع روشن یا خاموش شود. کنترلر این دستورها را میخواند و به موتورها میدهد.
نتیجه سه چیز است: دقت بالا، تکرارپذیری (قطعه صدم دقیقاً مثل قطعه اول ساخته میشود) و امکان ساخت شکلهایی که با دست تقریباً غیرممکن است.
تاریخچه
کنترل عددی یکشبه پدید نیامد. مهمترین مراحل آن اینها بودند:
- اوایل قرن نوزدهمماشین بافندگی ژاکار الگوی بافت را از روی کارتهای سوراخدار میخواند. برنامهای که روی کارت ذخیره شده و ماشین بر اساس آن کار میکند، ایدهای است که بعدها در کنترل عددی هم دیده شد.
- دهه ۱۹۴۰جان تی. پارسونز، مهندس آمریکایی، برای ساخت پرههای هلیکوپتر که سطح منحنی پیچیدهای دارند، از ماشینهای محاسبه با کارت سوراخدار استفاده کرد تا مختصات نقطههای سطح را بهدست بیاورد. همین او را به فکر خودکار کردن حرکت ابزار انداخت.
- اواخر دهه ۱۹۴۰ تا ۱۹۵۲با قراردادی از نیروی هوایی آمریکا و همکاری آزمایشگاه سروومکانیزم MIT، یک ماشین فرز با ورودی نوار کاغذی سوراخدار ساخته شد. MIT در سال ۱۹۵۲ کنترل سروویی قابلاعتماد برای آن آماده کرد و از همین دوره نخستین نمایشهای عملی کنترل عددی شروع شد.
- دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ماشینهای کنترل عددی با نوار سوراخدار وارد صنعت شدند، بهویژه در هواپیماسازی. MIT برای نوشتن برنامه قطعه با زبانی سادهتر، زبان APT را توسعه داد که پیشدرآمد نرمافزارهای CAM امروزی است.
- دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰قالب دستورها که امروز «کد G» (G-code) نامیده میشود با استاندارد EIA RS-274 تدوین و اصلاح شد. بعدها استاندارد بینالمللی ISO 6983 هم همین قالب را پوشش داد.
- دهه ۱۹۷۰کامپیوترهای کوچک و ریزپردازندهها روی خود ماشین نصب شدند و جای مدارهای ثابت را گرفتند. از همینجا نام «سیانسی» رایج شد، با حرف C برای کامپیوتر.
- دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ریزپردازندهها قویتر و ارزانتر شدند، نرمافزارهای CAD/CAM گسترش یافتند، ماشینهای چندمحوره ساخته شدند و شبکه DNC اجازه داد برنامهها از یک کامپیوتر مرکزی به چند ماشین برسد.
- از سال ۲۰۰۰کنترلرهای مبتنی بر کامپیوتر شخصی و شبکههای صنعتی مثل EtherCAT رایج شدند.
- ۲۰۱۰ تا امروزاتصال ماشینها به شبکه و جمعآوری داده (صنعت ۴٫۰) فراگیر شد. کوچک و ارزان شدن موتورها، درایورها و کنترلرها هم ماشینهای سیانسی رومیزی و متوسط، مثل روتر چوب و لیزر دیودی، را به کارگاههای کوچک رساند.
یک ماشین سیانسی از چه بخشهایی ساخته شده؟
- شاسی و بدنه: سفتی آن مستقیم روی دقت و کیفیت سطح کار اثر میگذارد.
- سیستم حرکت: ریل خطی حرکت را هدایت میکند و بالاسکرو، رکوپینیون یا تسمه قدرت را منتقل میکند.
- موتور و درایور: موتور استپر یا سروو حرکت میدهد و درایور فرمان کنترلر را به جریان موتور تبدیل میکند.
- کنترلر: مغز ماشین است. دستورها را میخواند و حرکت محورها را هماهنگ میکند.
- ابزار کار: اسپیندل با ابزار فرز، یا هد لیزر.
- نرمافزار: برای طراحی، تولید مسیر ابزار و ارسال برنامه به ماشین.
از طرح تا قطعه
کار روی یک ماشین سیانسی معمولاً چهار مرحله دارد:
- طراحی (CAD): قطعه در نرمافزاری مثل SolidWorks یا یک نرمافزار دوبعدی طراحی میشود.
- تولید مسیر (CAM): نرمافزار مشخص میکند ابزار با چه سرعت، چه عمقی و از چه مسیری حرکت کند.
- ساخت G-code: مسیر به یک فایل متنی از دستورها تبدیل میشود.
- اجرا: کنترلر دستورها را خط به خط اجرا میکند و ماشین قطعه را میسازد.
نمونهای ساده از G-code، برای یک برش مستقیم و یک قوس:
G21 ; units: millimetres G90 ; absolute coordinates M3 S12000 ; spindle on G00 X0 Y0 Z5 ; rapid move above the part G01 Z-2 F300 ; plunge into the material G01 X50 Y0 F1200 ; straight cut G03 X60 Y10 I0 J10 ; counter-clockwise arc G00 Z5 ; retract M5 ; spindle off M30 ; end of program
G00 حرکت سریع بدون برش است، G01 حرکت برشی با سرعت F، و G03 قوس پادساعتگرد. M3 و M5 اسپیندل را روشن و خاموش میکنند. در ماشینهای لیزر هم همین منطق برقرار است، فقط بهجای اسپیندل، توان پرتو کنترل میشود.
انواع ماشینهای سیانسی
| نوع | روش کار | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| فرز و روتر | ابزار برش چرخان روی اسپیندل ماده را برمیدارد | چوب، MDF، آلومینیوم، پلاستیک و قالب |
| تراش | قطعه میچرخد و ابزار برش به آن نزدیک میشود | قطعات استوانهای، معمولاً فلزی |
| لیزر | پرتو نور متمرکز ماده را حکاکی یا برش میدهد | لیزر دیودی برای مواد غیرفلزی مثل چوب و چرم؛ جنس و رنگ ماده روی نتیجه اثر دارد |
| پلاسما | قوس الکتریکی فلز را ذوب و برش میدهد | برش ورق فلز |
| واترجت | آب پرفشار، معمولاً همراه ماده ساینده، ماده را میبرد | سنگ، شیشه و فلز |
| جرقهزنی (EDM) | تخلیه الکتریکی ماده را فرسایش میدهد | قالب و فلزات سخت |
| پرینتر سهبعدی | ماده را لایه به لایه اضافه میکند | نمونه اولیه و قطعات پلاستیکی |
مزایا و محدودیتها
مزایا
- دقت و تکرارپذیری بالا
- سرعت در تولید تعداد زیاد
- ساخت شکلهای پیچیده
- وابستگی کمتر به مهارت دست
محدودیتها
- هزینه اولیه و نگهداری
- نیاز به طراحی و برنامه درست
- فرسودگی ابزار و تنظیم جدا برای هر ماده
- ماشین فقط کاری را انجام میدهد که برنامه گفته؛ اشتباه در برنامه به قطعه هم میرسد
جمعبندی
سیانسی از یک ایده ساده شروع شد: دستور را روی کارت یا نوار ذخیره کنیم تا ماشین خودش اجرا کند. امروز همان ایده، با کنترلر و نرمافزار، از کارخانههای بزرگ تا کارگاههای کوچک کار میکند. انتخاب نوع ماشین به جنس ماده، ابعاد کار و تعداد تولید شما بستگی دارد.
برای دیدن ماشینهای فرز و لیزر والسا به صفحه فرز و صفحه لیزر سر بزنید.